De kunst van het drukken


10 / Degels en cilinders

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is printing_a_three-quarter_view_of_a_bacon__donkins_press_w_wellcome_v0023779el-horz.jpg

Met de komst van de regelzetmachine en het rastercliché was in de 19e eeuw de vooruitgang in de letterzetterijen er reeds flink op vooruit gegaan. Ook de drukpersen maakten in de loop der eeuwen een hele evolutie door.
De allereerste persen werden manueel aangedreven, op louter man- en spierkracht, waarbij een degel met de geïnkte drukvorm door middel van een hefboom op een schroef tegen het papier werd gedrukt.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is idcfcd208495d565ef66e7dff9f98764dalarge.jpg

Later kwamen de trapdegels, waarbij de draaibeweging van een wiel, de degel dicht liet klappen en zo het papier tegen de drukvorm perste. Deze persen werden vaak via een voetpedaal bediend.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is idcfcd208495d565ef66e7dff9f98764daextralarge-3.jpg

Nog later kwamen de cilinderpersen, waarbij het papier op een roterende cilinder werd geklemd. Het zetsel bevond zich in een raam onder de cilinder. Via een vliegwiel ging de cilinder over en weer en draaide daarbij ook om z’n eigen as.
De automatische inktbak was eveneens een innoverende nieuwigheid. Via een “likrol” werd een streepje inkt op een inkttafel gelegd en daarna via een “verdeelrol” gelijkmatig verdeeld. De inkt werd vervolgens overgezet op drie andere inktrollen die uiteindelijk het zetsel inkten. Dit mechanisme zorgde voor een enorme vooruitgang in de druktechniek.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is idcfcd208495d565ef66e7dff9f98764daextralarge-2.jpg

Toen kwam ook de stoommachine eraan te pas die voor de aandrijving zorgde en daarna kwam de elektriciteit. In de loop der tijden werden heel wat druksystemen uitgedokterd, de één al wat complexer dan de andere. Het zou ons veel te ver leiden om op al deze verschillende technieken in te gaan. Illustraties uit de 19e eeuw tonen een overzicht van wat er zoal aan drukpersen werd ineen geknutseld.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is many_types_of_printing_press_with_details_of_their_mechanis_wellcome_v0023781el-1.jpg

Het basisprincipe bij al deze technieken bleef steeds hetzelfde : het te bedrukken papier werd op een of andere manier tegen een geïnkt loden zetsel aangedrukt. Dit principe zou stand houden tot in de jaren ’70 van vorige eeuw. Pas met de komst van het “offset-methode” en de “reprografie” zouden deze machines, samen met de loden letters, definitief naar de musea verhuizen.

Wat drukpersen betreft is er één naam die klinkt als muziek in de oren van elke drukker. Het is de naam van een Duitse stad, in de deelstaat Baden-Württemberg, maar bovendien de naam van een iconisch drukpersenmerk : Heidelberg, de populairste onder alle drukpersen.
Volgende keer vertel ik daar wat meer over.


In het Industriemuseum van Gent

Bij een bezoek aan het Industriemuseum in Gent nam ik enkele foto’s van oude degel- en cilinderpersen.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is dsc_0051-1.jpg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is dsc_0056.jpg
Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is dsc_0057.jpg

Geraadpleegde bron : Industriemuseum Gent
Illustraties : Industriemuseum Gent
WikiCommons (publiek domein)