Photoshop avant la lettre.

In het fotoarchief van het Museum van Deinze en de Leiestreek, waar ik als vrijwilliger werk, bevindt zich ook een collectie oude post- en prentkaarten uit de Leiestreek.
Ruim honderd jaar geleden waren postkaarten enorm populair. Er waren duizenden postkaarten in omloop over de meest uiteenlopende onderwerpen. Voor zowat elke gelegenheid, of gewoon zomaar om contact te houden of een boodschap over te brengen, werd een kaartje gestuurd. Postkaarten waren de sociale media van die tijd. Voor heemkundigen zijn ze nu van onschatbare waarde als bron van informatie.

Bij het archiveren van de postkaartencollectie van het museum, stuit ik soms op merkwaardige zaken.
Zo werden afdrukken van foto’s aan het begin van de vorige eeuw vaak ingekleurd, omdat kleurenfotografie uiteraard nog niet bestond. Bij het inkleuren liet men al eens de fantasie de vrije loop.
Zoals bij deze twee postkaarten, die op het eerste zicht totaal verschillend lijken. Maar bij nader toezien blijkt het twee keer om dezelfde foto te gaan. Van de ene postkaart heeft men een mooi ingekleurd tafereel gemaakt.

Bij de andere postkaart heeft men van dezelfde foto op “artistieke wijze” een nachteffect proberen te bekomen.


In die tijd werd het wel vaker gedaan, op kunstmatige wijze een nachtopname gecreëerd bij de afdruk van een foto. Het was een soort van “photoshop avant la lettre”. Een postkaart van de Markt van Deinze, bijvoorbeeld, heeft men zodanig bijgewerkt om een donkere nacht te suggereren, dat men er zelfs de lichtstralen van de fietslantaarns heeft bijgetekend. Ook het maantje en de wolken werden er bij geschilderd. De originele foto is amper nog te herkennen.

(Klik op de afbeeldingen om te vergroten)

De techniek om van een zwart-wit-negatief een kleurenafdruk te maken noemde men fotochromie. Hierbij werd gebruikgemaakt van vier tot soms meer dan tien beelddragers, één voor elke kleur die men gebruikte.
Het te drukken gedeelte van het beeld werd per kleur fotografisch uitgefilterd en vervolgens op de beelddrager (= een gravure-plaat ofwel een lithografie steen) overgebracht. De kleurenafdruk werd bekomen door op hetzelfde blad papier achtereenvolgens een afdruk te maken van alle uitgefilterde beelden, telkens met een andere inktkleur.

10 gedachten over “Photoshop avant la lettre.”

  1. Heel interessant allemaal ! In mijn documentatie heb ik ook veel uitleg hoe men vroeger z/w foto’s inkleurde. De techniek van het inkleuren werd gedaan met een airbush spuitpistool. Devilbis en Paasche waren de top merken die luchtpistolen fabriceerden. Met die (in de vorm van een pen) verfspuitjes kan je heel nauwkeurig en extreem fotorealistisch werken. Hoe ze die ingekleurde werken later in grotere oplagen maakten, dat ingewikkeld proces heb je heel duidelijke uitgelegd in fit logje.

    1. Dirk, bij postkaarten in grote oplagen vertrok men meestal niet van ingekleurde werken, maar maakten men de kleurselecties rechtstreeks van de zwart-wit negatieven. Voor elke kleur een ander negatief met daarop alleen het beeld dat in die kleur moest worden gedrukt. Het inkleuren gebeurde dus in feite op de drukpers, door iedere negatief één voor één in een andere kleur af te drukken. Hoe meer kleuren er werden gebruikt, hoe meer drukgangen er waren.

  2. Gooh! wat leuk! Dat ‘inkleuren’ van oude zwartwit foto’s, dat ken ik wel.. dat heb ik meer gezien. Heb hier zelf nog een paar oude kaarten met stadsgezichten van Dordrecht, vanuit het begin van WO II.. daarvan zijn er ook een paar ingekleurd. Maar die nachtelijke taferelen.. da’s voor het eerst dat ik ervan hoor en zie! Best grappig.. al klopt dat van die fietslichtjes natuurlijk helemaal niet.. fietslicht werkt toch alleen als je trapt.. door de werking van de dynamo! 🙂 Of kwam die ‘techniek’ later?

      1. Hahahaaa! het was maar een retorische vraag hoor Dirk.. je hoeft geen antwoord te geven. 😛
        (iederéén weet toch dat Michael Faraday (eind 18e eeuw) het principe van de wisselstroomgenerator uitvond.. en dus de grondlegger was voor de fietsdynamo? :-P)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s